ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΑΓΟ
«Βρισκόμαστε σε μια νέα βιομηχανική επανάσταση. Η οποία ως βασικό χαρακτηριστικό έχει τις tailor-made λύσεις. Τις εξατομικευμένες λύσεις. Η ευελιξία και η διαφοροποίηση είναι κάτι το οποίο αναζητάει η αγορά. Με την επένδυσή μας στη μονάδα παραγωγής λιπασμάτων στα Οινόφυτα, μπορούμε να το παρέχουμε, όχι μόνο στα specialties αλλά και στα πιο κοινά προϊόντα θρέψης.. Τα οποία δίνουν προστιθέμενη αξία και στους συνεργάτες μας, αλλά και στον τελικό χρήστη, τον επαγγελματία καλλιεργητή» αναφέρει μεταξύ άλλων στην εφ’ όλης της ύλης συνέντευξή της στο Fertilizer Management η Ήλια Γάγγου. Μια γυναίκα που σήμερα ηγείται της εταιρείας Medilco αλλά δίνει εδώ και 17 χρόνια τα διαπιστευτήριά της στον ανδροκρατούμενο κλάδο των λιπασμάτων, αντιμετωπίζοντας μία μία όλες τις προκλήσεις και γράφοντας τη δική της ιστορία.
Πώς είναι για μια γυναίκα να θητεύει σε έναν κλάδο όπως είναι των λιπασμάτων; Κατ’ αρχάς να σας ευχαριστήσω για την πρόσκληση και να πω ότι σίγουρα είναι μια πρόκληση το να είσαι γυναίκα σε έναν ανδροκρατούμενο κλάδο. Ειδικά όταν ξεκίνησα εγώ, πριν από περίπου 17 χρόνια, θα μπορούσα να πω ότι είχα όλα τα désavantages. Γυναίκα, μη γεωπόνος, η μικρότερη ηλικιακά όλων και η κόρη του αφεντικού. Πολλές προκλήσεις μαζεμένες. Βέβαια, εκ του αποτελέσματος, έχω να πω ότι με προσπάθεια, με σκληρή δουλειά, με υπομονή, με ειλικρίνεια, αγάπη γι’ αυτό που κάνεις και σεβασμό στους άλλους μπορείς να αφήσεις το δικό σου αποτύπωμα στον κλάδο. Με χαροποιεί που βλέπω τις γυναίκες να μπαίνουν όλο και πιο δυναμικά στον κλάδο. Βέβαια δεν βλέπω ακόμα να κατέχουν υψηλές διοικητικές θέσεις κι αυτό με στεναχωρεί.
Πριν περάσουμε στα ειδικότερα του κλάδου, θα ζητούσα ένα σχόλιο για όσα συμβαίνουν αυτό τον καιρό στη Μ. Ανατολή, που σαφώς επηρεάζουν τον κλάδο. Σε ένα γενικότερο πλαίσιο θα έλεγα ότι αυτό που βλέπουμε τώρα, το έχουμε ξαναδεί. Κάτι παρόμοιο συνέβη και πριν από 20 χρόνια με τις αυξήσεις των τιμών πετρελαίου, κυρίως για χρηματιστηριακούς λόγους. Αυτό το οποίο βλέπουμε τώρα έχει πάρει γεωπολιτικές διαστάσεις και επηρεάζει όλο τον κόσμο. Ξαφνικά η προσφορά δεν επαρκεί να καλύψει τη ζήτηση, καθώς το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας
χάθηκε με το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ. Ακόμα και οι μεγάλες αγορές όπως η Κίνα, τις οποίες θεωρούμε ανεξάρτητες και οικονομικά ίσως είναι και πιο υγιείς από την Αμερική, σταματάνε τις εξαγωγές και προσπαθούν να βρουν από πού θα αγοράσουν. Αυτό και μόνο δημιουργεί πάρα πολύ μεγάλη ανησυχία. Και δεν τίθεται μόνο το θέμα της ποσότητας κοιτασμάτων που είναι διαθέσιμα αλλά αυτό που πρέπει περισσότερο να μας απασχολεί είναι αν υπάρχουν υποδομές αποθήκευσης, μεταφοράς και αεροποίησης όταν μιλάμε για φυσικό αέριο. Στην Ελλάδα ακόμα έχουμε μόνο τα αποθέματα της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης που φτάνουν για περίπου 10 μέρες.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον το λίπασμα πώς επηρεάζεται και ποιες ειδικότερες κατηγορίες είναι αυτές που κυρίως ταλαιπωρούνται; Όταν μιλάμε για ενεργειακή ασφάλεια, όταν μιλάμε για προσφορά που δεν μπορεί να καλύψει τη ζήτηση, μπαίνουμε σε συζητήσεις δημοπρασίας. Δηλαδή, ποιος μπορεί να πληρώσει τα περισσότερα για να καλυφθεί. Αυτό προφανώς είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον δικό μας κλάδο. Μπορεί όλα αυτά τα χρόνια να μιλάμε για επισιτιστική ασφάλεια, να λέμε ότι το 2050 θα είμαστε 9 δισεκατομμύρια κόσμος, ότι δεν υπάρχει επάρκεια θρεπτικών στοιχείων, ότι τα εδάφη είναι ταλαιπωρημένα, αλλά μένουμε εκεί. Υπάρχει όμως και μία συνέχεια, ότι πρέπει να συνδέουμε όλο αυτό με την ενεργειακή ασφάλεια, γιατί είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Ας πάρουμε τις βασικές πρώτες ύλες, την ουρία για παράδειγμα, που είναι μία βασική πρώτη ύλη αζώτου. Κάθε φορά που έχουμε Παγκόσμια Ημέρα Λιπασμάτων, λέμε ότι ένα τρίτο της τροφής σήμερα οφείλεται στο άζωτο. Ξέρετε όμως ότι το 70-80% κόστους παραγωγής της ουρίας είναι το φυσικό αέριο; Ναι, να μιλάμε για πράσινες λύσεις θρέψης αλλά εάν δεν υπάρχουν τα βασικά θρεπτικά στοιχεία θρέψης, που θα εφαρμοστούν;
Όταν ανεβαίνει επομένως η τιμή του φυσικού αερίου, αυτόματα πολλαπλασιάζεται και η τιμή της ουρίας και του αζώτου. Και την ίδια ώρα έχουμε και μία μεγάλη μετάβαση σε νέους τύπους λιπασμάτων, σταθεροποιημένα, βραδείας αποδέσμευσης, με βιοδιεγέρτες κλπ. Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον κλάδο; Για τον κλάδο σημαίνει ότι υπάρχει μία διπλή μετάβαση, θα έλεγα. Δηλαδή από τη μια βλέπουμε ότι οι εξελίξεις, οι γεωπολιτικές, κρούουν τον κώδωνα του πόσο πολύ εξαρτώμαστε, ως εισαγωγική χώρα, από τις πρώτες ύλες. Και από την άλλη βλέπουμε τις τάσεις για ανάπτυξη προϊόντων και τεχνολογιών φιλικών στο περιβάλλον. Αυτό τι σημαίνει για τον κλάδο; Σημαίνει ότι υπάρχει μία μετάβαση από τα τυποποιημένα προϊόντα θρέψης στα πιο εξειδικευμένα. Σημαίνει ότι υπάρχει μία αυξημένη ανάγκη για τεχνογνωσία και τεχνική υποστήριξη. Σημαίνει ότι υπάρχουν αυξημένες απαιτήσεις για διαφοροποίηση.
Όλα αυτά όμως σημαίνουν και αυξημένο κόστος για τον παραγωγό, έχω την εντύπωση. Μπορεί ο παραγωγός να το σηκώσει; Αυτή είναι μία από τις ερωτήσεις που μου αρέσουν. Γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό δεν σημαίνει κόστος για τον παραγωγό. Όταν μιλάμε για αύξηση των τιμών των πρώτων υλών, λόγω αύξησης του κόστους, ναι πράγματι αυξάνονται οι βασικές πρώτες ύλες. Αλλά όταν μιλάμε για προϊόντα τεχνολογίας, για προϊόντα νέου τύπου, δεν μιλάμε για αξία και κόστος ευρώ ανά κιλό. Θα πρέπει να μιλήσουμε για κόστος ανά στρέμμα. Αυτό που θα πρέπει να κάνουμε, και τουλάχιστον εμείς σαν Medilco κάνουμε, είναι να εστιάζουμε στο έσοδο του επαγγελματία καλλιεργητή. Γιατί όταν ένα προϊόν έχει τεχνολογία, και θα το προτείνεις και θα χρειαστεί να βάλει λιγότερη δοσολογία ή θα έχει καλύτερη απορρόφηση του φωσφόρου, που είναι το πιο δυσκίνητο θρεπτικό στοιχείο. Τότε σίγουρα δεν μιλάμε για ευρώ ανά κιλό.
Δηλαδή, βλέπουμε υψηλότερες αποδόσεις μέσα από αυτά τα προϊόντα. Μιλάμε πια για επένδυση επί αποδόσει. Όταν με ένα προϊόν τεχνολογίας καταφέρνει ο παραγωγός και έχει, για παράδειγμα, πρωιμότητα, να κόψει ας πούμε δύο εβδομάδες νωρίτερα τις φράουλες, είναι περισσότερα χρήματα. Εάν καταφέρει και βελτιώσει τα brix στη βιομηχανική τομάτα, είναι περισσότερο έσοδο.
Σωστό. Ωστόσο βλέπουμε ότι η ελληνική γεωργία αυτά τα χρόνια έχει δεινοπαθήσει. Οι διεθνείς τιμές δεν την διευκολύνουν να αναπτυχθεί. Θα έλεγα εγώ ότι έχει παραμεληθεί, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την στρατηγική που ακολουθεί η χώρα μας. Πιστεύω ότι η Ελλάδα είναι μία καθαρά αγροτική χώρα. Είναι όμως και μια χώρα ευρωπαϊκή. Αυτήν τη στιγμή οι επενδύσεις και τα μεγάλα κεφάλαια και κονδύλια που δίνονται σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, προέρχονται κυρίως από το Ταμείο Ανάκαμψης. Του οποίου η κεντρική διοίκηση είναι οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Και το ερώτημα είναι: Είναι αγροτικές οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης; Προφανώς λοιπόν τα κονδύλια της Ελλάδας, όπως και των υπόλοιπων αγροτικών χωρών, είναι περιορισμένα. Αυτό σε συνδυασμό και με το καθόλου υγιές εθνικό σύστημα λειτουργίας του πρωτογενούς τομέα, έχουν ως αποτέλεσμα να μην υπάρχει αυτή η στήριξη που θα έπρεπε να υπάρχει στον Έλληνα επαγγελματία καλλιεργητή.
Υπάρχει μοντέλο γεωργίας το οποίο μπορεί να ακολουθήσει η χώρα μας για να ανταποκριθεί καλύτερα στα κελεύσματα των καιρών και στη διεθνή ζήτηση και ποιο είναι αυτό; Πιστεύω ότι ένα βιώσιμο μοντέλο για την ελληνική γεωργία θα ήταν ένα υβριδικό μοντέλο. Δηλαδή ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να συναγωνιστεί σε μαζική παραγωγή χώρες με χαμηλό κόστος. Άρα θα πρέπει να εστιάσει σε υψηλής ακρίβειας τεχνολογίες, θα πρέπει, για να μειώσει ουσιαστικά το κόστος των εισροών, να εστιάσει σε συνεργασίες, σε ομάδες παραγωγών, σε συνεταιρισμούς ώστε να βελτιώσουν τη διαπραγματευτική τους δύναμη. Και θα πρέπει να εστιάσει στην ανάπτυξη και στην εξαγωγή προϊόντων που μπορεί να πουλήσει σε ψηλότερες τιμές, όπως είναι τα ΠΟΠ προϊόντα, όπως είναι τα βιολογικά προϊόντα. Πιστεύω επίσης ότι η καθετοποίηση είναι ένα κομμάτι που μπορεί να βοηθήσει τον παραγωγό, δηλαδή να εμπλακεί περισσότερο και στο κομμάτι της συσκευασίας ή της πώλησης, ώστε να βελτιώσει τα περιθώρια κέρδους του.
Ηγείσαι, όπως είπαμε, της Medilco Ελλάς, μιας εταιρείας που χρόνια έχει σημαντική παρουσία στον κλάδο των λιπασμάτων. Τι είναι αυτό που τη διαφοροποιεί; Η Medilco δεν είναι ένας απλός προμηθευτής λιπασμάτων. Προσπαθούμε να ενεργούμε ως συνεργάτης στον τελικό παραγωγό και να τον βοηθάμε στη μετάβαση προς τη βιώσιμη γεωργία. Έχουμε επιλέξει να επενδύουμε σε στρατηγικούς πυλώνες, όπως τα εξειδικευμένα προϊόντα. Μιλάμε για τεχνολογίες, τοποθετούμε brands. Είμαστε από τους πρώτους που μιλήσαμε για την Αναγεννητική γεωργία. Από τους πρώτους που ξεκινήσαμε να μιλάμε για λιπάσματα ελεγχόμενης αποδέσμευσης πριν καν εμφανιστεί ο δημοφιλής αυτός χαρακτηρισμός, για σταθεροποίηση και για αναστολείς. Τους βιοδιεγέρτες τους τοποθετούμε στην αγορά εδώ και 13 χρόνια. Όχι τον τελευταίο καιρό που έχει γίνει της μόδας. Το δεύτερο κομμάτι είναι η τεχνική υποστήριξη. Δεν αρκεί να έχεις μόνο ένα καλό υλικό, να έχεις μια τεχνολογία, αν δεν έχεις το τεχνικό υπόβαθρο να το στηρίξεις. Η Medilco είναι από τις ελάχιστες, αν όχι η μοναδική εταιρεία, που ξεκινήσαμε από τα κρυσταλλικά, ξεκινήσαμε από τα υγρά και στο τέλος, πρόσφατα, τα τελευταία χρόνια βάλαμε στην γκάμα τα κοκκώδη. Και το τρίτο είναι η βιωσιμότητα. Είτε έχει να κάνει η βιωσιμότητα με προϊόντα θρέψης που υπάγονται στις κατηγορίες της πράσινης ανάπτυξης, είτε έχει να κάνει και με τις συνεργασίες με οίκους του εξωτερικού. Καθώς όπως είπαμε, η Ελλάδα είναι καθαρά εισαγωγική χώρα.
Έτσι είχατε και μια σπουδαία συνεργασία τον τελευταίο καιρό με την αμερικανική εταιρεία Nutrien. Ήταν μια έκπληξη για τον κλάδο. Πώς φτάσατε εκεί και πείτε μας λίγα πράγματα παραπάνω. Η πολυετής εμπειρία μας στον κλάδο και η διεθνής παρουσία μας ως Medilco μας δίνει τη δυνατότητα αφενός να έχουμε μια γνώση της αγοράς, να έχουμε την ικανότητα να εντοπίζουμε τις ευκαιρίες, γιατί πάντα υπάρχουν ευκαιρίες, ειδικά όταν υπάρχουν έντονες αλλαγές, και βέβαια να μπορούμε να τις εκμεταλλετευτούμε. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η συνεργασία μας με την Nutrien είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Και τι εννοώ. Ότι η Nutrien πληροί τις προδιαγραφές του στρατηγικού συνεργάτη με βάση αυτά τα οποία αναζητούσαμε. Όπως επίσης η Nutrien αναγνώρισε στη Medilco την προσωπικότητα, την εμπειρία, την εξειδίκευση για να τοποθετήσει τον brand της, όχι μόνο στην ελληνική αγορά, αλλά στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η Nutrien δεν είναι απλά ένας παραγωγός. Είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός παγκοσμίως πρώτων υλών. Παράγει 27 εκατομμύρια τόνους λιπασμάτων και 12 εκατομμύρια τόνους φωσφόρου. Με 4.500 χιλιάδες γεωπόνους στην πρώτη γραμμή, 25 εργοστάσια. Και δεν είχε καμία παρουσία στην Ελλάδα. Ανέθεσε λοιπόν σε εμάς… να ξεκινήσουμε να τοποθετούμε το brand και τις τεχνολογίες, τα οποία ήδη έχουν ξεκινήσει στην ελληνική αγορά. Κι όχι μόνο σε προϊόντα απευθείας χρήσης, αλλά και τεχνολογίες που θα εφαρμόσουμε στις γραμμές παραγωγής μας.
Ταυτόχρονα έχετε υλοποιήσει τον τελευταίο καιρό και μια πολύ σημαντική επένδυση. Στα Οινόφυτα, αν δεν κάνω λάθος, είναι η μονάδα παραγωγής λιπασμάτων. Δώστε μας μια εικόνα. Πράγματι η εταιρεία μας ολοκλήρωσε μια σημαντική επένδυση και μια πρότυπη μονάδα παραγωγής λιπασμάτων. Η οποία πιστεύουμε ότι θα βοηθήσει στην εξέλιξη της εταιρείας μας. Ο στόχος δεν είναι απλά να φτιάξουμε κοινά τυποποιημένα προϊόντα θρέψης, αλλά εστιάζει κυρίως σε εξειδικευμένα προϊόντα θρέψης υψηλής τεχνολογίας και διαφοροποίησης. Η επένδυση αυτή υλοποιήθηκε με σκοπό να αξιοποιήσουμε στην πράξη την εμπειρία και την τεχνογνωσία που έχουμε αποκτήσει όλα αυτά τα χρόνια, μεταβαίνοντας από τη διανομή γνώσης στην παραγωγή της. Παράλληλα, μας δίνει τη δυνατότητα να επωφεληθούμε από οικονομίες κλίμακας, βελτιώνοντας την αποδοτικότητα και την ανταγωνιστικότητά μας. Η νέα μονάδα μας επιτρέπει να ανταποκριθούμε πιο αποτελεσματικά στη μεταβαλλόμενη αγοραστική συμπεριφορά, όπου οι παραγωγοί στρέφονται πλέον σε πιο συχνές προμήθειες μικρότερων ποσοτήτων, αναζητώντας ευελιξία και άμεση διαθεσιμότητα. Επιπλέον, να ενισχύσουμε τις εξαγωγές. Τέλος, εντάσσεται πλήρως στο νέο βιομηχανικό περιβάλλον που διαμορφώνεται, όπου η παραγωγή μετακινείται από τις τυποποιημένες λύσεις προς πιο ευέλικτα, tailor-made προϊόντα και να προσφέρουμε τη δυνατότητα να παράγουμε λύσεις προσαρμοσμένες στις πραγματικές ανάγκες του σύγχρονου παραγωγού, ενισχύοντας ουσιαστικά τη διαφοροποίηση και την προστιθέμενη αξία. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια επένδυση που μετατρέπει την εμπειρία σε παραγωγική δύναμη και τη γνώση σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Να μιλήσουμε για την αγορά φέτος. Είχαμε κάποια θέματα στα τέλη του προηγούμενου χρόνου. Τα μαγαζιά δεν μπορούσαν να μαζέψουν τα χρήματα από τους αγρότες. Γιατί υπήρξε μια καθυστέρηση στις πληρωμές. Πώς είναι τώρα η κατάσταση. Όταν υπάρχουν συσσωρευμένα προβλήματα, αυτά κάποια στιγμή θα εμφανιστούν. Και θα σκάσουν και άσχημα φοβάμαι. Γιατί άλλο να κρατάς ένα ποτήρι με ένα νερό πέντε λεπτά. Και άλλο να το κρατάς έναν μήνα, δύο μήνες, ένα χρόνο. Όταν κόβεις τη χρηματοδοτική ροή από έναν κλάδο όπως ο αγροτικός, που δουλεύει ως επί το πλείστον με το καθεστώς της πίστωσης και είναι και ήδη πιεσμένος, προφανώς ζορίζεται. Αλλά να μην κατηγορούμε μόνο τη χώρα μας, επειδή έχω εικόνα και από άλλες αγορές. Αυτή η δυστοκία και η έλλειψη ρευστότητας του επαγγελματία καλλιεργητή δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Το βλέπουμε και σε άλλες χώρες. Και μεγάλες αγορές. Στη Βουλγαρία, στις γειτονικές μας χώρες, που είναι αναπτυσσόμενες αγορές, υπάρχει. Και στη Ρουμανία, που είναι εξίσου μεγάλη αγορά. Επομένως το θέμα και το ερώτημα πώς αυτή η κατάσταση θα βελτιωθεί.
Υπάρχει πιθανότητα βελτίωσης σε ορατό χρόνο; Η χρονιά φέτος πώς έχει ξεκινήσει για εσάς, οι πωλήσεις πώς προχωράνε; Η χρονιά τελείωσε δύσκολα το 2025. Θα θυμόμαστε όλοι με τους αγρότες και τα μπλόκα. Και δεν έχουμε δει θετικά σημάδια, θα μπορούσα να πω. Τον Γενάρη είχαμε να κάνουμε με τον CBAM, που μονοπωλούσε όλες τις συζητήσεις, με ένα τελείως ασταθές περιβάλλον όπου δεν μπορούσαμε να κάνουμε κοστολόγηση. Όχι ότι τώρα έχουν ξεκαθαρίσει τα πράγματα, ακόμα είμαστε στον αέρα. Γεγονός, που δημιουργεί μια σύγχυση στην αγορά. Και τώρα έχουμε τον πόλεμο.
Μιας και αναφέρθηκε ο CBAM, ο ΣΠΕΛ έχει ζητήσει με ανακοινώσεις την αναστολή εφαρμογής αυτού του μηχανισμού επιβάρυνσης των εταιρειών. Η δική σας γνώμη ποια είναι; Στον ΣΠΕΛ, καταρχάς όπου είμαι στο Διοικητικό Συμβούλιο εκλεγμένη εδώ και δέκα χρόνια, πράγματι γίνονται πάρα πολύ μεγάλες προσπάθειες. Έτσι ώστε να παρεμβαίνουμε και σε εθνικό επίπεδο και σε ευρωπαϊκό με το networking το οποίο έχει στηθεί. Δεν ξέρω πραγματικά αν σε άλλη ευρωπαική χώρα υπάρχει αντίστοιχος σύνδεσμος με τόσο ισχυρό networking. Καταφέρνουμε να τοποθετούμαστε ως αγροτική χώρα και να διεκδικούμε τα δικαιώματά μας. Πράγματι έχουν γίνει σχετικές επιστολές και ενστάσεις από τον ΣΠΕΛ. Δεν έχουμε κάποια οριστική απάντηση ακόμα. Διάβαζα τις προάλλες, χωρίς να είναι κάτι επίσημο, ότι λόγω και της κατάστασης που προέκυψε με τον πόλεμο από την Ευρώπη κοιτάνε το θέμα ακόμα πιο θετικά.
Γίνονται δεύτερες σκέψεις επ’ αυτού. Ακριβώς.
Θα ήθελα να κλείσω ρωτώντας μου πώς είναι να θητεύει κανείς δίπλα στον Μιχάλη Γάγγο, τον πατέρα σας, έναν άνθρωπο που έχει φάει τα λιπάσματα με το κουτάλι όπως λέμε. Πώς είναι να είσαι δίπλα σε έναν αυτοδημιούργητο one man show επιχειρηματία; Σίγουρα είναι δύσκολο. Σίγουρα είναι προκλητικό. Θεωρώ όλοι αυτοί όσοι μπορούν νέοι να είναι δίπλα σε τέτοιους ανθρώπους είναι μοναδικό πλειονέκτημα. Μαθαίνεις τόσα πράγματα κάθε μέρα. Είναι σαν να κάνεις ένα MBA κάθε μέρα.
Θα έλεγα ότι και μας, τους δημοσιογράφους, μας έχει διδάξει πολλά πράγματα για τον κλάδο. Ακριβώς. Είναι η εμπειρία του. Έχει ζήσει κρίσεις. Έχει δει όλους τους κύκλους γιατί οι αγορές κάνουν κύκλους. Οπότε είναι πολύ σημαντικό να υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι, να μοιράζονται απλόχερα τη γνώση γιατί δεν μαθαίνεις μόνο τη γνώση της αγοράς. Περισσότερο αυτό που μαθαίνεις είναι αξίες. Είναι στάσεις ζωής. Είναι το πώς να διαχειρίζεσαι καταστάσεις. Που σε διαμορφώνουν ως επαγγελματία, εφόσον θες να ακούσεις. Και είσαι ανοιχτός στο να ακούσεις και να εξελιχθείς. Μακάρι να υπήρχαν περισσότεροι μέντορες, να υπήρχαν περισσότερα παιδιά με διάθεση και κουράγιο και υπομονή. Να ακούνε χωρίς να μιλάνε και να μαθαίνουν. Αυτό προσπαθώ να κάνω και εγώ. Στα νεότερα μέλη της οικογένειας της Medilco. Να δίνω απλόχερα την πληροφόρηση. Να δίνεις χώρο. Να χτίζεις εμπιστοσύνη. Και να τους βλέπεις να εξελίσσονται ως άνθρωποι. Ο μέντορας δεν είναι αυτός που θα σε πάρει από το χέρι και θα το κρατάει συνέχεια. Αλλά είναι αυτός που θα σε βοηθήσει να χαράξεις τον δικό σου δρόμο.